Według Abraham Maslow, potrzeba bezpieczeństwa zajmuje drugie miejsce w strukturze potrzeb człowieka, bezpośrednio po potrzebach fizjologicznych. Obejmuje ona dążenie do stabilności, ochrony przed zagrożeniem, a także potrzebę wolności od lęku, chaosu i nadmiernej zależności. Wiąże się z poszukiwaniem porządku, wsparcia, opieki oraz trwałych punktów odniesienia, które umożliwiają jednostce poczucie kontroli i równowagi w codziennym funkcjonowaniu (Maslow, 2014).
Rodzina i stabilność społeczno-ekonomiczna stanowią fundament prawidłowego funkcjonowania każdego człowieka. Bezpieczeństwo, jakie daje spokojny dom, przekłada się na większą efektywność, zaangażowanie i odporność psychiczną w pracy. Z kolei stabilna sytuacja zawodowa zapewnia poczucie bezpieczeństwa finansowego i przewidywalności, które wzmacniają system rodzinny. Te dwie sfery, życie prywatne i zawodowe, wzajemnie się przenikają i pozostają w stałej zależności. Rodzina staje się przestrzenią regeneracji, miejscem, gdzie funkcjonariusz może odzyskać równowagę psychiczną i emocjonalną. Bliskie relacje pełnią więc funkcję ochronną, zmniejszając ryzyko wypalenia, zaburzeń stresowych i izolacji emocjonalnej.
W przypadku funkcjonariuszy publicznych (np. żołnierzy, policjantów czy strażaków) równowaga ta bywa szczególnie wymagająca. Specyfika służby wiąże się ze stałą dyspozycyjnością, odpowiedzialnością za ludzkie życie, misjami, nocnymi dyżurami, nagłymi wezwaniami, presją czasu oraz koniecznością radzenia sobie z emocjami w warunkach ekstremalnych (Sidorowicz, 2009).
Częste nieobecności w domu, rozłąka i nieregularny tryb pracy mogą wpływać na relację partnerską oraz funkcjonowanie całej rodziny. Pojawia się tęsknota, napięcie związane z odpowiedzialnością i stresem zawodowym, a także trudności w synchronizacji codziennych obowiązków generują nieporozumienia i osłabienie komunikacji. Długotrwała rozłąka może prowadzić do poczucia oddalenia, zarówno emocjonalnego, jak i symbolicznego a funkcjonariusz może doświadczać trudności w ponownym odnalezieniu swojego miejsca w domu po powrocie. Po okresach rozłąki często pojawia się trudność związana z tzw. ponowną adaptacją do życia rodzinnego. Nawet jeśli nieobecność była stosunkowo krótka, między partnerami może wytworzyć się swoisty emocjonalny dystans. Każde z nich funkcjonowało przez pewien czas w odmiennych realiach. Jedno w środowisku służby, często obciążającym i wymagającym, drugie w codzienności domowej, z własnymi wyzwaniami i obowiązkami. Powrót do równowagi wymaga więc ponownego zsynchronizowania się emocjonalnego i organizacyjnego.
W takich sytuacjach do najczęstszych trudności należą problemy z otwartym mówieniem o przeżyciach i emocjach (Rychter, 2022) Funkcjonariusze unikają dzielenia się trudnymi treściami, chcąc chronić bliskich przed nadmiernym obciążeniem. Pojawia się przemilczanie problemów, wycofanie z rozmów o tym, co było źródłem stresu. Może to prowadzić do oddalenia, wygaszania bliskości emocjonalnej i intymnej oraz do narastającego poczucia niezrozumienia po obu stronach. Partner może doświadczać wrażenia, że nie jest dopuszczany do ważnej części przeżyć drugiej osoby, a funkcjonariusz może mieć poczucie, że jego doświadczenia są trudne do zrozumienia dla kogoś spoza środowiska służby.
Funkcjonariusze w swoim zawodzie uczą się kontrolować emocje, co stanowi element profesjonalizmu i skuteczności działania w sytuacjach zagrożenia. Mechanizm ten jest adaptacyjny w warunkach służby, bywa jednak przenoszony do życia prywatnego. Partner może interpretować powściągliwość emocjonalną jako obojętność czy oddalenie, podczas gdy w rzeczywistości jest to utrwalona strategia radzenia sobie z napięciem i przeciążeniem psychiczny.
Najbliższe osoby stanowią źródło wsparcia i zasobów psychicznych. Ciepły dom i bezpieczna relacja partnerska dają poczucie zakorzenienia, akceptacji i zrozumienia. Partner może pełnić rolę stabilizującą, poprzez empatię, otwartą komunikację, okazywanie wsparcia emocjonalnego oraz elastyczność w dostosowywaniu się do wymagań służby. Zachowanie odpowiedniego rytmu domowego, pielęgnowanie bliskości mimo fizycznej rozłąki oraz świadome dbanie o relację przyczynia się do wzmacnia odporność związku.
Obecność dzieci wnosi dodatkowy wymiar sensu i motywacji. Dają one radość, spontaniczność i poczucie celu, przypominając o wartościach, dla których podejmowana jest wymagająca służba. Rodzicielstwo jest także czynnikiem chroniącym, pomaga w budowaniu długofalowej perspektywy, wzmacnia odpowiedzialność i poczucie przynależności.
Partnerstwo i rodzina są bardzo ważne dla stabilności funkcjonariusza. Dbanie o relacje rodzinne, rozwijanie umiejętności komunikacyjnych oraz świadome budowanie równowagi między pracą a życiem osobistym stanowią klucz do zachowania dobrostanu psychicznego i trwałości więzi. To dom pomaga poradzić sobie ze stresem po trudnym dniu służby, bliscy wzmacniają odporność psychiczną, pomagają przeżywać i nazywać emocje, a także chronią przed samotnością i wypaleniem. Świadomość, że w domu czeka wsparcie i zrozumienie, daje siłę do dalszego działania. Chociaż rozłąka i tęsknota bywają trudne i wymagają dużo cierpliwości, to więź rodzinna zapewnia bezpieczeństwo, amortyzuje skutki stresu i jest najważniejszym wsparciem dla każdego człowieka.
Bibliografia
• Maslow, A. (2014). Motywacja i osobowość. Wydawnictwo Naukowe PWN.
• Rychter, K. (2022). Edukacja Filozoficzna . Wyjazd żołnierzy na zagraniczne misje wojskowe jako impuls do pojawienia się sytuacji granicznej u ich partnerek – inspiracje jaspersowskie. Wydział Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego.
• Sidorowicz, M. (2009). Pozytywne i negatywne role społeczne w zawodach służb mundurowych na przykładzie wybranych grup dyspozycyjnych. Uniwersytet Wrocławski.
Autorką artykułu jest mgr Maria Wiśniewska
Ukończyła studia z psychologii w Wyższej Szkole Biznesu – National Louis University ze specjalnością psychologia kliniczna i osobowości oraz neuropsychologia a także studia podyplomowe z pedagogiki i psychoseksuologii. Obecnie jest w trakcie studiów doktoranckich na Uniwersytecie Varna Free University. Zainteresowania zawodowe i naukowe koncentruje wokół diagnostyki psychologicznej, w szczególności zastosowania specjalistycznych narzędzi do oceny poziomu funkcjonowania intelektualnego. Pracuję jako wykładowca akademicki na Wydziale Nauk Społecznych i Informatyki, gdzie prowadzi zajęcia dla studentów psychologii oraz sprawuję opiekę nad praktykami na kierunku psychologia. Pełni również funkcję koordynatora Szkoły Psychoterapii Poznawczo-Behawioralnej WSB-NLU i opiekuna studiów podyplomowych Szkoły Psychoterapii. Prowadzi własny gabinet psychologiczny. Dodatkowo pracuje jako psycholog szkolny, wspierając dzieci i młodzież w obszarze trudności emocjonalnych i społecznych.
